Belirteç ve Gobi Kullanımı
Belirteçlerle Gobiler mi? Neden?
Gobi ile belirteçlerin aslında ortak
yanları yoktur. Başlı başına bir konuluk malzeme oluşturmadıklarından (en yaygın iki
kümce kuyruğunu işleyeceğiz sadece) ikisini aynı konuya dahil etmeyi uygun gördük.
Belirteçlerin Özellikleri
Japonca'da sıfatlardan belirteç
yapmak çok kolaydır. Bu iş için Türkçe'deki yapım eklerine benzer ekler
kullanılır. Bundan başka belirteçlerin tümce içindeki konumu katı bir kurala
bağlanmış değildir; belirteçler belirttikleri eylemden önce gelmeleri
şartıyla tümce içinde her yerde olabilirler. Belirteçler ili sıfatlardan ve nalı
sıfatlardan farklı eklerle oluşturulur:
Sıfatlardan Belirteç Yapma
- ili sıfatlar: 「い」yi 「く」 ile değiştirin.
例） い →
- nalı sıfatlar: sözcüğe 「に」 ilgecini ekleyin.
例） → に
（１） ボブはを。- Bob kahvaltıyı hızlı yedi.
「」 belirteci hem "hızlı" hem
"erken" anlamında kullanılır. Son örnekte Bob kahvaltısını erken veya hızlı
yemiş olabilir; hangisinin kastedildiği bağlamdan çıkarılır. Buna karşılık
「」 tümcesinde bağlaç ile muhtemelen "hızlı koştu"
kastedilir (tabi "erken koştu" anlamına gelebileceği durumlar da vardır).
（２） アリスはのをに。- Alice kendi odasını temize çevirdi.
Bir
görüşe göre nalı sıfatların bu kullanımıyla belirteç elde edilmez, ancak bu
husus konumuz dışında. Halihazırdaki sıfat ayrımından dolayı (ili ve nalı olmak
üzere) konuyu bu şekilde ele almamız iyi anlaşılmasına yardımcı oluyor.
Biz Türkçe'de aynı olayı "Alice kendi odasını temizledi." şeklinde ifade ederiz ve
belirteç yerine eylem kullanırız. Tümceyi "Alice kendi odasını güzelce
düzenledi." şeklinde de düşünebiliriz.
Not: Belirteçlerin tümü sıfatlardan türetilmiş değildir. 「」 ve 「」 gibi bazı belirteçler yapım eki almamıştır ve
sıfatlarla ilgileri yoktur. Bu sözcükler de ilgeçlere gerek kalmadan bildiğimiz
belirteçler gibi kullanılır.
（１） を。- Filimleri bol miktarda izledi[m].
（２） 、。- Son zamanlarda, hiç yemedi[m].
Birkaç örneğe daha bakalım.
（１） ボブのは、。 - Bob'un sesi oldukça kalındır.
（２） は、。- Bu kasaba son zamanlarda büyük
oranda değişti.
（３） のでは、に。- Kütüphanenin içinde, [işlerimizi]
sessizce yaparız.
"Gobi" Nedir?
Bu bölümde en sık kullanılan iki gobiyi
işleyeceğiz. 「語尾」 nin sözcük anlamı "dil kuyruğu"dur, tümce veya sözcük sonuna
eklenen şeylere gobi denir. Tümce sonlarına eklenen bir veya iki hiragana
hecesi, daha uygun bir terimin bulunmamasından dolayı, bu kılavuzda "gobi"
sözcüğü ile tanımlanmaktadır. Bu tümce kuyruklarının kullanımını açıklamak epey
zordur çünkü aslında bunların birçoğunun belirgin anlamları yoktur. Tümcenin
havasını, tınısını değiştiriler; tümceye "çeşni" katarlar. Bu bölümde
tanıttığımız iki gobi oldukça sık kullanılır, ayrıca anlamları da vardır.
「ね」 Tümce Kuyruğu
Japonlar söylediklerine onay beklediklerinde
tümcenin sonuna 「ね」 tümce kuyruğunu katarlar. Türkçe'ye "değil mi" şeklinde
çevirilebilir.
Örnek 1
ボブ： だね。- Hava iyi,
değil mi?
アリス： ね。- Öyle vallahi.
「ね」 burada "öyle vallahi" anlamındadır.
Erkekler muhtemelen daha erkeksi bir tınısı olan 「だね」 ifadesini tercih edecektir.
Örnek 2
アリス： だったね。- İlginç bir filimdi,
değil mi?
ボブ： え？。- Ne? Hiç ilginç değildi.
Alice Bob'un filimi beğendiğini sanır ve onay için sorar. Ancak bu durum
Bob'u şaşırtır, çünkü hiç beğenmemiştir (「え」 şaşırma belirten bir ünlemdir).
「よ」 Tümce Kuyruğu
「よ」 tümce kuyruğu dikkat çekmek ve çarpıcı
bir anlatım elde etmek için kullanılır. Türkçe'de tam karşılığı yoktur; Türkçe'ye "ayol",
"dikkatini çekerim", "vallahi" gibi birçok farklı biçimde çevirilebilir.
Örnek 1
アリス： がよ。- Zaman
yok, dikkatini çekerim.
ボブ： よ。- Tamam ayol!
Örnek 2
アリス： はだね。- Bugün nava ne kadar güzel.
ボブ： 。、がよ。- Evet. Fakat yarın yağmur yağacak,
görürsün.
「よね」: İki Tümce Kuyruğunu Birlikte Kullanma
Yukarıda gördüğümüz
iki ilgecin 「よね」 biçiminde birlikte kullanımı da vardır. Hem dikkat çekmek, hem
de onay beklentisini ifade etmek istendiği zaman kullanılır. Yalnız birlikte
kullanıldığında ilgeçlerin sırası değişmez; 「ねよ」 diye bir kullanım yoktur.
Örnek
アリス： ボブは、がなんだよね。- Bob, [sen]
balık seversin, değil mi?
ボブ： だね。- Öyle ya [severim].
)