Koşullu İfadeler

← Önceki (する ve なる Eylemlerini に İlgeciyle Kullanma) |

Bu Sayfada

Japonca'da Koşul Öne Sürme
「と」lu Koşul Cümleleri
「なら」lı Koşul Cümleleri
「ば」lı Koşul Cümleleri
「たら」lı Koşul Cümleleri
「もし」 Sözcüğünün Yeri

Japonca'da Koşul Öne Sürme

Bu bölümde Japonca'da koşullu olayların anlatımını ele alıyoruz. Keşke basit olsa, Japonca "eğer" demenin tam dört yolu var! Şanslıyız ki koşullu eylemlerin (ve adların, sıfatların) çekimleri kolay, ayrıca zamanlarla boğuşmuyoruz.

「と」lu Koşul Cümleleri

Önce basit bir koşullu cümle türünden başlayalım. Bu şekilde kurulan cümleler daha çok neden/sonuç ilişkisini anlatır ancak koşul dile getirdikleri de olur. Ad cümlesinden de, eylem cümlesindan de neden olur. Ad cümlesinden nedenlerde, cümlenin sonundaki ad veya nalı sıfatlara 「だ」 ekleriz. Bu şekilde anlam 「と」 ilgecinin bildiğimiz diğer kullanımıyla karışmaz.

Neden-Sonuç İlişkisinin Kuruması

Neden-sonuç sıralaması Türkçe'deki gibi:
= [Neden] + と + [Sonuç]
Oluş Açık Olarak Belirtilmeli
= [Durum] + だと + [Sonuç]

Örnekler

（１）　ボールを落すと落ちる。
- Topu elinden kaçırınca düşer.

（２）　電気を消すと暗くなる。
- Işıkları söndürünce karanlık olur. (Işıklar sönerse karanlık olur.)

Yukarıdaki cümlelerin anlam akışında doğal bir neden-sonuç ilişkisi var. Aşağıdaki örneklerde ise sonuç bir nedenden çok bir koşula bağlanır:

（１）　学校に行かないと困るよ。
- Okula gitmezsen başın derde girer.

（２）　たくさん食べると太るよ。
- Çok yersen şişmanlarsın mutlak.

（３）　先生だと、きっと年上なんじゃないですか？
- Öğretmense elbet daha yaşlı olmalı, değil mi?

「なら」lı Koşul Cümleleri

Konumuza çok zor da olmayan bir koşul cümlesi türüyle devam ediyoruz.「なら（ば）」 sözcüğü ile gündem belirlemeli koşul cümleleri kurulur. Kurulan koşul cümlelerinin Türkçe çevirisi "Sözünü ettiğiniz ... ise", "Madem ki ..." gibi ifadelerle başlar. Yani getirilen koşul cümlenin gündemini de belirlemekte. "Herkes gidecekse ben de gideyim" örneğindeki gündem herkesin gidiyor oluşudur; konuşmacı kendi gidişini bu şarta bağlamıştır. 「なら」 koşul sözcüğü işte böyle koşul cümleleri kurmaya yarar. Burada unutulmaması gereken bir husus koşul ifadesinde bildirim 「だ」sının bulunamayacağıdır.

「なら」 Koşul Sözcüğünün Kullanımı

「なら」 sözcüğünü gündemi belirtir koşul ifadesine ekleyin:
= [Belirlenen Gündem] + なら + [Sonuç]
Bildirim 「だ」sı koşul ifadesine eklenmez.

Örnekler

（１）　みんなが行くなら私も行く。
- Herkes gittiği taktirde ben de gideceğim.

（２）　アリスさんが言うなら問題ないよ。
- Alice Hanım öyle diyorsa sorun yoktur.

アリス）　図書館はどこですか。 - Kütüphane nerede?
ボブ）　図書館なら、あそこです。- Kütüphaneyi soruyorsan, [işte] orası.

Şu örnek hatalıdır:
（誤）　図書館だならあそこです。

Biraz resmi kaçan, ancak aynı anlamı taşıyan 「ならば」 sözcüğü de 「なら」 yerine kullanılabilir.

「ば」lı Koşul Cümleleri

「ば」 koşuluyla kurulan cümleler olabilecek en sade koşul cümleleridir. Ne var ki ad soylu sözcükler ve nalı sıfatlara 「ば」 koşul eki getirilemez, dolayısıyla bir kullanım kısıtlaması var. Çekimlerde ulu/rulu eylem ayrımı yapılmadığı için kullanımı görece kolaydır.

Eylem ve Sıfatların 「ば」lı Çekimleri

Eylemlerde; son hecedeki / u / ünlüsü / e / ünlüsüne dönüşür (son hece buna uygun olarak değişir), buna da 「ば」 hecesi eklenir.
（例）食べる　→　食べれ → 食べれば
（例）待つ　→　待て → 待てば
「ない」 ile biten ili sıfatlar ve olumsuz sözcüklerde, sondaki 「い」 düşer ve buna 「ければ」 eklenir.
（例）おかしい　→　おかしければ
（例）ない　→　なければ

Örnekler

（１）　友達に会えれば、買い物に行きます。
- Arkadaşımla buluşabilirsek alışverişe gideceğiz.

（２）　お金があればいいね。
- Param olsa iyi olurdu, değil mi?

（３）　楽しければ、私も行く。
- Eğlenceli olacaksa ben de giderim.

（４）　楽しくなければ、私も行かない。
- Eğlenceli olmayacaksa ben de gitmeyeceğim.

（５）　食べなければ病気になるよ。
- Yemezsen bilesin ki hasta olacaksın.

「たら」 lı Koşul Cümleleri

「たら（ば）」 ile kurulan koşul cümlelerinde eylemlerin geçmiş zaman çekimlerine 「ら」 hecesi eklenir. Geniş kullanımı olan bir koşul yapısıdır; eylemlerin yanında ad ve sıfatlara eklenerek de kullanılabilir.

「たら（ば）」 Koşulunun Çekim Kuralı

Ad, sıfat ve eylemlerin geçmiş zaman çekimi yapılır, sonra buna 「ら」 hecesi eklenir:
（例）自動　→　自動だった → 自動だったら
（例）待つ　→　待った → 待ったら
（例）忙しい　→　忙しかった → 忙しかったら

Örnekler

（１）　だったら、によ。- Boş zamanım olursa oynamaya gideceğim.
（２）　だったら、はね。- Öğrenciyse parası yoktur, değil mi?

「ば」 ile 「たら」 koşul sözcükleri hemen hemen aynı anlama gelirler. Aralarında ayrıntı denebilecek ince bir fark var. 「ば」lı koşul cümlelerinde odak koşul kısmında iken, 「たら」lı koşul cümlelerinde odak koşulun gerçekleşmesiyle meydana gelen olayda.

Bu ince farkı örneklerle gösterelim:
（１）　友達に会えれば、買い物に行きます。- Alışverişe, arkadaşımla buluşabilirsek gideceğiz.
（２）　友達に会えたら、買い物に行きます。- Arkadaşımla buluşabilirsek alışverişe gideceğiz.

（１）　お金があればいいね。- İyi olurdu, param olsa.
（２）　お金があったらいいね。- Param olsa iyi olurdu, değil mi?

Taralı koşul, geçmişte meydana gelen bir olayların sonrasında gerçekleşen başka olayları anlatmak için de kullanılır. Aslına bakılırsa bu anlatım yolunda koşul yok; biri önce, biri sonra gerçekleşen iki olay var.

（１）　家に帰ったら、誰もいなかった！
- Eve döndüğümde, [ortalıkta] kimse yoktu. (Şaşırma)

（２）　アメリカに行ったら、たくさん太りました。
- Amerika'ya gittimde çok kilo aldım. (Beklenmedik gelişme)

「たら」 yerine 「たらば」yı da kullanabiliriz ancak ikincisinin daha resmi bir havası var.

「もし」 Sözcüğünün Yeri

「」 sözcüğünü daha önce duymuş olabiliriz. Acaba bunu nasıl kullanacağız? Sadece bu sözcüğü kullanarak koşul cümlesi kurmak mümkün değil. 「もし」, yukarıda gösterdiğimiz koşul yapılarıyla birlikte, koşulun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine dair belirsizliği ya da tereddüdü vurgulamak için kullanılır. Cümlenin başındadır. İki örnek:

（１）　もしよかったら、映画を観に行きますか？
- Olur da sana uyarsa, filim izlemeğe gidelim mi?

（２）　もし時間がないなら、明日でもいいよ。
- Olur da zamanımız olmazsa, yarın da uygundur.

← Önceki (する ve なる Eylemlerini に İlgeciyle Kullanma)

İçindekiler

Sonraki (Gereklilik ve Zorunluluk) →