İlgeçlerin İntikamı(!)

Son (Olmayan) Üç İlgeç

Bu ilgeçlerle ilgili son konumuzdur; ancak bu, öğreneceğiniz başka ilgeçlerin olmadığı anlamına gelmez. Başka bir sürü ilgeç göreceksiniz, fakat bunun farkına varmayacaksınız. Anlamlarını ve kullanım yerlerini bildikten sonra bunları ilgeç olup olmadığını bilmeniz pek de önemli değil.

「と」 İlgeci

（１）　スプーンとフォークで魚を食べた。- Kaşık ve çatal ile balık yedi[m].
（２）　本と雑誌と葉書を買った。- Kitap, dergi ve kartpostal aldı[m].

「と」 ilgeci bir eylemin birisiyle beraber yapıldığını belirtmek için de kullanılır:
（１）　友達と話した。- Arkadaşla konuştu[m].
（２）　先生と会った。 - Öğretmenle karşılaştı[m].

「や」 ve 「とか」 İlgeçleri

（１）　飲み物やカップやナプキンは、いらない？- İçecek, bardak veya peçeteye ihtiyacın yok mu?
（２）　靴やシャツを買う。- Ayakkabı ya da gömlek satın almak.

「とか」, 「や」 ile aynı anlamı taşır ama biraz daha amiyane bir tabirdir.
（１）　飲み物とかカップとかナプキンは、いらない？- İçecek, bardak, peçeteye filan ihtiyacın yok mu?
（２）　靴とかシャツを買う。- Ayakkabı, gömlek filan almak.

「の」 İlgeci

Aşağıda 「の」 ilgeci Türkçe'deki iyelik eki işlevinde:
（１）　ボブの本。- Bob'un kitabı.
（２）　本のボブ。- Kitabın Bob'u.
İlk cümle kitabın Bob'a ait olduğunu belirtir. İkinci cümle ise Bob'un kitaba ait olduğunu belirtir ki, yanlış bir ifadedir. Aşağıda göreceğimiz gibi 「の」 ilgeci yalnızca aidiyet belirtmek için kullanılmaz.

Başka bir örnek:
（１）　ボブは、アメリカの大学の学生だ。- Bob bir Amerikan üniversitesinin öğrencisi.
Burada 「の」 ilgeci Türkçe'deki ad tamlaması benzeri bir yapı kurmak için kullanılmış. Dikkat ederseniz çeviri esnasında adların sıralaması bozulmuyor. 「学生の大学のアメリカ」 şeklinde bir ifade ise pek anlamlı olmayacaktır (öğrenci üniversitesinin amerikanı?).

Eğer bağlamdan açık şekilde neyin tamlandığı seçebiliyorsak, tamlananı cümleden atabiliriz:
（１）　そのシャツは誰のシャツ？- Bu gömlek kimin gömleği?
（２）　ボブのシャツだ。- Bob'un gömleği.
örneği
（１）　そのシャツは誰の？- Bu gömlek kimin?
（２）　ボブのだ。- Bob'un.
olur.
(「その」 , 「それ+の」 nun kısaltmasıdır; iki sözcük kaynaşmıştır. Benzer şekilde 「この」 「これの」 nun, 「あの」 ise 「あれの」 nun kısaltmasıdır. Bu sözcüklerde 「の」 ilgeci işlevini korur.)

Bu kullanım örneğinde 「の」 ilgeci adın yerini alır. Sıfat ve eylemlere 「の」 ilgecini ekleyerek onlara ad işlevi kazandırırız. Bu durumda 「の」 ilgeci yalancı ad olur ve aynen adlar gibi davranır.
（１）　白いのは、かわいい。- Beyazı, şirindir.
（２）　授業に行くのを忘れた。- Derse gidişi unuttum.

Eylem ve sıfatları nesne belirtme, odak ve özne belirtme ilgeçleriyle kullandığımız durumlarda 「の」 ilgecini kullanmak zorunda değiliz. Bu ilgecin yerine 「物」 veya 「こと」 adlarını kullanabiliriz. Örneğin yukarıdaki cümleler şu şekilde de olabilir:
（１）　白い物は、かわいい。- Beyaz şey, şirindir.
（２）　授業に行くことを忘れた。- Derse gitme meselesini unuttum.

「の」 ilgecini sadece adlarla kullanmak zorunda değiliz, bu bakımdan çok kullanışlıdır. Sonraki iki örnekte, 「の」 ilgeci bir adın yerini almaz; eylem ve sıfat yancümlelerini ad yancümlesi gibi kullanmamıza olanak sağlar. Yan cümleler açık renkle gösterilmiştir.
（１）　毎日勉強するのは大変。 - Hergün çalışmak ağırdır.
（２）　毎日同じ物を食べるのは、面白くない。- Hergün aynı şeyi yemek ilginç değildir.

「の」 ilgecini nalı sıfatın betimlediği bir adın yerine kullandığımızda 「な」 eki ad varmış gibi kalır:
（１）　静かな部屋が、アリスの部屋だ。- Sakin oda Alice'in odasıdır.
cümleleri
（１）　静かなのが、アリスの部屋だ。- Sakini, Alice'in odasıdır.
olur.

「の」 İlgecini Açıklama Yapmak İçin Kullanma

Cümlemiz şudur:
（１）　今は忙しいの。- Şimdi meşgul[um] da.

Bu ifade kulağa fazla nazik ve efemine gelir; yetişkin erkekler cümlenin sonuna mutlaka bildirim 「だ」'sı ekleyeceklerdir.
（２）　今は忙しいのだ。- Aslına bakarsan şimdi meşgul[um]dur.

Ancak, bildirim 「だ」'sı soru cümlelerinde kullanılmadığına göre, 「の」 ilgecini soru cümlelerinin sonunda erkekler ve bayanlar yalın olarak kullanır. 「の」'lu soru cümlelerinin efemine bir "tınısı" yoktur.
（１）　今は忙しいの？- Şu an meşgul mu[sun]?

「の」 ilgeci oluşu dile getirilmesinde kullanıldığında, ilgecten önce 「な」 eklenir. Aşağıdaki örnekte 「の」 ilgeci iyelik eki değildir; bir açıklama yapıldığının göstergesidir.
（１）　ジムのだ。- Jim'indir.
（２）　ジムなのだ。- Jim'dir. (açıklama şeklinde).
Bu özel örnek dışında herşey yukarıda anlatıldığı gibidir.

「のだ」 genelde 「んだ」 şeklinde kısaltaltılır; ikincisinin daha kolay söylenmesinden olsa gerek. Bu yapı birçok anlama gelebilir (sıfat, ad ve eylemlerin tüm biçimleriyle kullanılabildiğini hatırlatırız), ayrıca oluş gibi çekimi de yapılabilir. Aşağıda çekimlerin çizelgesi verilmiştir.

Burada aslında yeni birşey yok. İlk çizelgede çekimi yapılmış eylem, ad veya sıfata 「んだ」 (veya 「なんだ」) eklenmiştir. İkinci çizelgede ise çekimi yapılmamış eylem, ad veya sıfata 「んだ」 (veya 「なんだ」) eklenmiş ve 「だ」 nın çekimi yapılmıştır (aynen adların ve nalı sıfatların oluşundaki gibi).

Şunu belirtmeliyim ki, ikinci çizelgede adlar/nalı sıfatlar için geçmiş ve geçmişin olumsuzu durumları hemen hiçbir zaman kullanılmazlar (özellikle de 「の」 ilgeci ile). Burada tablonun bütünlüğünü bozmamak için verilmişlerdir.

「の」 ilgecinin kullanıp kullanmama arasındaki ince farkı bir de şöyle açıklayalım. "Şimdi meşgul musun?" sorusuna karşılık olarak 「今は忙しい」 (Şu an meşgulum) cevabını verebiliriz. Ancak, biri "Nasıl oluyor da benimle konuşmuyorsun?" sorduğunda cevabımız 「今は忙しいの」 veya 「今は忙しいんだ」 (Şu an meşgulum da) olacaktır. Yani bir açıklama yapmış oluyoruz. 「の」 ilgeci soru cümlelerinde de ince bir fark yaratır. Yanıtında ek bir açıklama talep eder. Örneğin 「遅いんじゃない？」 (Geç olmaz mı?) sorusu 遅くない？」 (Geç değil mi?) sorusuna göre daha fazla açıklama istemekte.

「の」 ilgecinin kullanıldığı durumlara ilişkin birkaç örnek daha verelim. Cümlelerin çevirileri aslına mümkün olduğu kadar yakın tutulmaya çalışılmıştır.

Örnek 1

Örnek 2

Örnek 3

Örnek 4

Örnek 5

Aklınız epey karışmış olmalı, ancak endişelenmeyin; kılavuzun ilerleyen bölümlerinde bildiklerinizi pekiştirecek daha birçok örnek göreceksiniz.

Bu çalışma Creative Commons lisansına tabi olarak yayımlanmaktadır.

Telif Hakkı © 2003-2005 Tae Kim (taekim.japanese AT gmail.com)
Türkçesi: Caner Arda ()