İlgeçler II

| Sonraki (Geçişli ve Geçişsiz Eylemler) →

Bu Sayfada

Eylemlerle Kullanılan İlgeçler

Bu konuda eylemlerle kullanılan çok önemli dört ilgeci işleyeceğiz. Bu ilgeçlerle eylemden etkilenen nesneyi belirtmeyi, eylemin gerçekleştiği ortamı, yönünü ve hedefini de belirtmeyi öğreneceğiz.

「を」 Nesne Belirtme İlgeci

İlk işleyeceğimiz ilgeç nesne belirtme ilgecidir. 「を」 ilgeci eylemden etkilenen adların sonuna eklenir. Aslına bakarsanız bu ilgeci ifade eden Hiragana hecesi başka bir yerde kullanılmaz. Bundan dolayı Katakana eşdeğeri olan 「ヲ」 hecesine yazıda rastlamazsınız (tüm ilgeçler Hiragana ile yazılır). 「を」 hecesinin latin harflerle yazımının /wo/ olmasına rağmen konuşmada /o/ olarak telaffuz edilir. Nesne ilgecinin kullanımına birkaç örnek:

（１）　魚を食べる。- Balık yemek.
（２）　ジュースを飲んだ。- Meyva suyu içti[m].

「する」 eyleminin adlarla kullanımında 「を」 ilgeci isteğe bağlıdır, [ad+する] öbeği ise başlı başına eylemmiş gibi davranır.
（１）　毎日、日本語を勉強する。- Hergün Japonca çalışmak.
（２）　メールアドレスを登録した。- E-posta adresi aldım.

「に」 Hedef Belirtme İlgeci

「に」 ilgeci de bir eylemin hedefi olan nesneyi belirtir. Ancak nesneye doğrudan etki eden 「を」 ilgecinden farklıdır. 「に」 ilgecinin bulunduğu cümlelerde eylem ilgi kurulan sözcüğe yönelir. 「に」 ilgeci örneğin devinim belirten eylemlerin hedefini gösterir.

（１）　ボブは日本に行った。- Bob Japonya'ya gitti.
（２）　家に帰らない。- Not go back home.
（３）　部屋にくるOdaya gelmek.

「に」 ilgecini "gelmek" eylemiyle kullandığımızda ifade "-a gelmek" anlamını taşır. Gelinen yeri belirtmek içinse 「から」 ilgecini kullanırız: "-dan gelmek". 「から」 sıkça 「まで」 ile çift oluşturur: "-dan ... -a kadar".
（１）　アリスは、アメリカからきた。 - Alice Amerika'dan geldi.
（２）　宿題を今日から明日までする。- Ödevi bugünden yarına kadar yapacağım.

Japonca eylemlerde hedef kavramı çok geniştir; devinim belirtmeyen eylemlerin de hedefleri olabilir. Örneğin bir nesnenin konumu devinim belirtmeyen （ある ve いる） oluş eylemlerinin hedefindedir. Zaman da hedef olabilir. Devinimli olmayıp da hedefi olan eylemlere birkaç örnek:

（１）　猫は部屋にいる。- Kedi odada.
（２）　椅子が台所にあった。- Sandalye mutfaktaydı.
（３）　いい友達に会った。- İyi arkadaşa rasladım.
（４）　ジムは医者になる。- Jim doktor olacak.
（５）　先週に図書館に行った。- Kütüphaneye geçen hafta gittim.
Sandalye gibi cansızlarla 「ある」 eyleminin, kedi gibi canlılarla 「いる」 eyleminin kullanılacağını unutmayın.

Hedef ilgecini zaman öğesiyle kullanmayla ilgeç kullanmama arasında hafif bir anlam farkı vardır:
（１）　友達は、来年、日本に行く。 - Arkadaş gelecek yıl Japonya'ya gidecek.
（２）　友達は、来年に日本に行く。 - Arkadaş Japonya'ya gelecek yıl gidecek.
Hedef ilgeci tarihi hedef gösterip arkadaşın Japonya'ya gideceği tarihi vurgular. İlgeç olmadan cümlede zamanla ilgili herhangi bir vurgu yoktur.

「へ」 Yön Belirtme İlgeci

「へ」 ilgeci eylemin yönünü belirler. 「に」 ilgeci ile arasındaki temel fark şudur. 「に」 ilgeci eylemi bir (somut veya soyut) varış noktasına "kilitler". 「へ」 ilgeci ise eylemin çıkış noktasındaki yönünü belirler, bundan dolayı da sadece yönü olan devinim eylemleriyle kullanılır. Bu yöndeki hedefe varılacağının garantisi yoktur. Başka bir deyişle 「に」 ilgeci hedefe bağlı kalırken 「へ」 ilgeci varış noktasını kesin olarak tespit etmez. Bir önceki madde başlığındaki üç örnekte 「に」 nin yerine 「へ」 koyduğumuzda cümlenin anlamı hafif değişir, şöyle ki:

（１）　ボブは日本へ行った。- Bob Japonyaya doğru gitti (yola çıktı).
（２）　家へ帰らない。- Eve dönmemek.
（３）　部屋へくる。- Odaya doğru gelmek.

「へ」 ilgecini yönü olmayan eylemlerle kullanamayız. Örneğin aşağıdaki kullanım yanlıştır.
（誤）　医者へなる。- （Doğrusu 「医者になる」 olacak）

「へ」 ilgeci ile eylemler soyut kavramlara da yönelebilirler. Örneğin gelecekle ilgili hedefler veya beklentiler eylemin yönü olarak belirlenebilir.
（１）　勝ちへ向かう。 - Zafere gitmek.

Son bir not; bu ilgeç 「へ」 /he/ olarak yazılır ancak söylenişi 「え」 /e/ dir.

「で」 Ortam/Araç Belirtme İlgeci

「で」 ilgeci eylemin gerçekleştiği ortamı veya kullandığı aracı belirtir. Örneğin kişi balık yediyse, bunu nerede yaptı? Okula gittiyse, neyle gitti? Çorbayı neyle içeriz? Bu soruların yanıtını 「で」 ilgeci verir. Birkaç örnek:

（１）　映画館で見た。- Sinemada gördüm.
（２）　バスで帰る。- Otobüsle döndüm.
（３）　レストランで昼ご飯を食べた。- Restoranda öğle yemeğini yedim.

Bu ilgecin Türkçe karşılığı durumuna göre "-da/de" veya "ile" dir.

「で」 yi 「何」 ile Kullanma

"Ne" anlamına gelen sözcük （） genellikle 「なに」 diye okunur, ancak bazı durumlarda 「なん」 diye okunduğu da olur. Bu sözcük her zaman Kanci olarak yazıldığı için bu durum belirsizlik yaratır. simgesini nasıl okumalı? Benim size tavsiyem, biri 「なん」 olması gerektiğini söyleyene kadar 「なに」 den şaşmamanız. Simge 「で」 ilgeciyle birlikte kullanınldığında da 「なに」 diye okunur (nasıl okunduğuna bakmak için fare işaretçisini simgenin üstünde tutun).
（１）　で？ - Ne ile geldin?
（２）　で。 - Otobüs ile geldim.

Gelelim esas karışık olan kısma. 「何で」 olarak yazılan, 「なんで」 diye okunan "niçin" sözcüğü vardır. Gündelik konuşmalarda kullanılır. Aynı anlamı taşıyan fakat daha nazik olan 「どうして」 ve daha resmi olan 「なぜ」 sözcüklerine göre daha abiyane bir tabirdir. Bu tamamen ayrı bir sözcüktür; 「で」 ilgeciyle bir alakası yoktur.
（１）　何できた？ - Neden geldin?
（２）　暇だから。 - Serbest olduğum için.

Buradaki 「から」 yukarıda gördüğümüzden farklı olarak "için, -den dolayı" anlamındadır. Bu kullanımı ayrıntılı olarak bileşik cümleler konusunda işleyeceğiz.

Konum Cümle Odağı Olursa

Bazen eylemlerin gerçekleştiği konumlar da cümlelere odak olabilirler. Bu durumlarda konum belirten 「に」、「へ」 ve「で」 ilgeçlerini, odağı belirten 「は」 ve 「も」 ilgeçleriyle birlikte kullanırız. Aşağıda bu ilgeçlerin birlikte kullanılmasına ilişkin örnekler veriyoruz.

Örnek 1

ボブ：　に？- Okula gitti[n] [mi]?
アリス：　。- Gitmedi[m].
ボブ：　には？ - Kütüphaneye peki?
アリス：　にも。 - Kütüphaneye de gitmedi[m].
Bu örnekte Bob eylemin konumunu belirten yeni bir odak gündeme getiriyor: kütüphane. Bağlamdan da anlaşıldığı gibi soru, 「には？」 sorusunun kısaltılmışıdır.

Örnek 2

ボブ：　で？- Nerede yiyelim?
アリス：　では？ - İtalyan Lokantası nasıl?
Bob "Nerede yiyelim?" diye soruyor, bunun üzerine Alice bir İtalyan restoranına gitmeyi önerir. "(bir konum)-da nasıl olur?" şeklinde çevirebileceğimiz bir cümle bir teklif sunduğu için yeni bir odak gündeme getirmiş olur. Örneğimizde yanıt olarak konum (İtalyan restoranı) belirtilir dolayısıyla yeni odağımız odur.

Nesne Cümle Odağı Olursa

Nesne ilgeci başka ilgeçlerle birlikte kullanılmaz; ilgeç bu yönüyle diğer ilgeçlerden farklıdır. Bir önceki başlığa bakarak hem nesneyi hem odak olan öğeyi belirtmek için 「をは」 bileşiğinin kullanıldığını düşünebilirsiniz, ancak durum böyle değildir. 「を」 ilgeci kullanmadan da cümle odağı nesne olabilir. 「をは」 diye bir kullanım ise yoktur.

（１）　日本語を習う。 - Japoncayı öğrenmek.
（２）　日本語は、習う。 - Japonca söz konusu ise, öğreneceğim.

Şu hatayı yapmamaya dikkat edelim.
（誤）　日本語をは、習う。- Bu kullanım yanlış.

← Önceki (Geçmiş Zaman)

İçindekiler

Sonraki (Geçişli ve Geçişsiz Eylemler) →