İstek ve Ricalar

Bu Sayfada

İstek ve Ricaları İfade Etme
「～ください」－「くださる」Eyleminin Özel Bir Çekimi
Bayanların 「～ちょうだい」 ile İstemde Bulunması
「～なさい」 ile Nazikçe Buyurma
Emir Kipi

İstek ve Ricaları İfade Etme

Japonca'da istek ve rica dile getirmenin çeşitli yolları var. Biz önce 「」 eyleminin özel bir çekimini kullanmayı öğreneceğiz. Devamında biraz daha sert ricalar için kullanılan 「」 eylemini işleyeceğiz. Konunun sonunda ise epey emirvari kaçan bir rica ifadesini göstereceğiz. Bu sonuncusu manga fanatikleri için, manga ile ilgilenmeyen okuyucular bu kısmı atlayabilir.

「～ください」－「くださる」Eyleminin Özel Bir Çekimi

「」, 「」eyleminin saygı dilindeki halidir; 「」 ise onun özel bir çekimidir. Saygı dili ve tevazu dilini ilerideki bir konumuzda ayrıntılı olarak işleyeceğiz. Bu bölümde sık olarak kullanılan 「～」 özel çekimini işliyoruz. Kullanım yerlerini örneklerden yola çıkarak açıklamak en iyisi:

（１）　それをください。- Şunu [veriniz] lütfen. (Şunu lütfediniz.)
（２）　それをくれる？- Şunu verir misiniz?

Görüldüğü üzere bir şeyin verilmesi için 「ください」 ile doğrudan istemde bulunulurken, 「くれる」 eylemiyle istem soru cümlesi biçiminde. Bir şeyin yapılması istemi ise eylemlerin teli biçimine yine 「ください」 sözcüğü eklenerek yapılır:
（１）　漢字で書いてください。- Lütfen Kanci ile yazınız.
（２）　ゆっくり話してください。- Lütfen yavaş konuşunuz.

Birşeyin yapılmamasının ricası şöyle yapılır:
（１）　落書きを書かないでください。- Lütfen [duvara] grafitti yazmayınız.
（２）　ここにこないでください。- Lütfen buraya gelmeyiniz.

Konuşma dilinde 「ください」 çoğunlukla söylenmez .
日本語で話して。- Japonca konuşunuz.
消しゴムを貸して。- Silgiyi ödünç veriniz.
遠い所に行かないで。- Uzağa gitmeyiniz.

Aynı cümleleri daha emirvari ve erkeksi tınıda söylemek için 「くれる」 eylemi kullanılır. Bu durumda eylemin 「る」 hecesi düşer:
日本語で話してくれ。- Japonca konuşun.
消しゴムを貸してくれ。- Silgiyi ödünç verin.
遠い所に行かないでくれ。- Uzağa gitmeyin.

「ください」 mutlaka cümlelerin sonunda yer alır, bu yüzden adları nitelemek için (sıfat gibi) kullanılamaz. Örneğin aşağıdaki cümlede 「ください」 kullanılamaz:
（１）　お父さんがくれた時計が壊れた。- Babasının verdiği saat kırıldı.

Ancak 「ください」 alıntı şeklindeki yan cümleye girebilir:
（１）　「それをください」とお父さんが言った。- Babam, "Bunu ver lütfen" dedi.

Bayanların 「～ちょうだい」 ile İstemde Bulunması

「」 yerine yalnız bayanların kullandığı 「～」 sözcüğü de vardır. Bayanlar bu sözcüğü resmiyet gerektirmeyen rahat durumlarda kullanırlar. Bu kullanımı Hiragana ile yazılır. Kanci yazımı ise yalnızca çok resmi ifadelerde kullanılır; 「」 gibi. 「～」 sözcüğü aynı 「」 sözcüğü gibi kullanılır.

Örnekler

（１）　をちょうだい。- Kaşığı verin lütfen.
（２）　にを書いてちょうだい。- Buraya adınızı yazın lütfen.

「～なさい」 ile Nazikçe Buyurma

「」 saygı dilinde kullanılan 「」 benzeri bir ekeylemdir. Buyurmanın daha yumuşak, ancak kararlı bir biçimidir. Örneğin anneler, yaramaz çocuklarının uslu durmasını sağlamak için, öğretmenler de, dersi takip etmeyen öğrencilerinin dikkatini çekmek için bu ekeylemden yararlanır. Çekimi 「」ye benzer; 「」 şeklindedir. Ancak 「」den farklı olarak eylem gövdelerine eklenir ve sadece olumlu çekimlerde kullanılır. Ayrıca hiçbir zaman tek başına kullanılmaz, mutlaka bir başka eylemle birlikte kullanılır.

Özet

Eylem gövdesine 「なさい」 eklenir
例）　食べる → 食べなさい
例）　飲む → 飲み → 飲みなさい
例）　する → し → しなさい

Örnekler

（１）　聞き！- İyi dinleyiniz!
（２）　に座り。- Buraya oturunuz.

Nadir meydana gelmekle birlikte konuşma dilinde bazen 「なさい」nin 「さい」 kısmı atılır.
（１）　まだいっぱいあるから、たくさん食べな。- Hala çok var, onun için bol bol yiyin.
（２）　それでいいと思うなら、そうしなよ。 - Öylesini uygun buluyorsan, öyle yap madem.

Emir Kipi

Japonlar, nazik konuşmayı yeğlediklerinden olsa gerek, gündelik hayatta emir kipini pek nadir kullanırlar. Japon hanımları da emir kipini hemen hiç kullanmayıp 「」 veya 「」 ekeylemlerini kullanırlar, o da ancak bir şeye kızdıklarında. Buna karşın çizgi roman ve filimlerde emir kipine epeyce sık rastlanır. Örneğin 「！」 ("Geber!"), filim ve mangalar için vazgeçilmez bir ifadedir. Umarız bu sözü, olası bir gezide, Japonya'da kimseden duymayız!

Özet

Rulu Eylemler: 「る」 hecesin 「ろ」 hecesiyle değiştirin.
Ulu Eylemler: Son hecenin / u / ünlüsünü / e / ünlüsüyle değiştirin (hece değişmiş olur).
Özel Eylemler: 「する」 mastarı 「しろ」 biçimini, 「くる」 mastarı da 「こい」 biçimini alır.

Örnek Rulu Eylemler
Eylem Mastarı	Emir Kipi
食べる	食べろ
着る	着ろ
信じる	信じろ
寝る	寝ろ
起きる	起きろ
出る	出ろ
掛ける	掛けろ
捨てる	捨てろ

Örnek Ulu Eylemler
Eylem Mastarı	Emir Kipi
話す	話せ
聞く	聞け
遊ぶ	遊べ
待つ	待て
飲む	飲め
直る	直れ
死ぬ	死ね
買う	買え

İstisna Eylemler
Eylem Mastarı	Emir Kipi
する	しろ
くる	こい

Örnekler

（１）　にしろ。- Ne istersen onu yap.
（２）　行け！- Git buradan!

Emir kipinin olumsuz çekimi kolaydır; bütün eylem türleri için eylem mastarlarına 「な」 eklenir, bu kadar.

Özet

Eylem mastarına 「な」 eklenir.
例）　行く → 行くな
例）　する → するな

Örnekler

（１）　をな！- Onu yeme!
（２）　なをな！- Tuhaf tuhaf şeyler söyleme!

Emir kipinin olumsuzu ile bir önceki konuda öğrendiğimiz 「～なさい」nin kısaltılmışını birbirine karıştırmayalım. Bir defa söyleyişte vurgu farkı var (ünleme dikkat). Diğer bir fark ise 「～なさい」 ile eylem gövdesinin kullanılması. Örneğin 「する」 eylemi için 「しなさい」nin kısaltılmışı 「しな」 iken, emir kipinin olumsuzu 「するな」 olmakta.

← Önceki (Verme ve Alma)

İçindekiler

Sonraki (Sayılar ve Sayma) →